پرستاران ما، آینده ما؛ از شعار جهانی ۲۰۲۶ تا سنگرهای جنگ
سازمان جهانی بهداشت، شعار سال ۲۰۲۶ روز جهانی پرستار را «پرستاران ما، آینده ما؛ پرستاران توانمند، جانها را نجات میدهند» اعلام کرد. در ایران اما این شعار پیشینهای دیرینهتر دارد؛ جایی که روز پرستار با ولادت حضرت زینب (س)، اسوه صبر و شجاعت، عجین شده و هر سال پنجم جمادیالاول یادآور این حقیقت است که پرستار ایرانی، توانمندی را با ایمان و ایثار گره زده است.
به گزارش روابط عمومی معاونت آموزشی وزارت بهداشت، به مناسبت روز جهانی پرستار و با شعار «پرستاران ما، آینده ما. پرستاران توانمند، جانها را نجات میدهند», «Our Nurses، Our Future، Empowered Nurses Save Lives»، فرصت را مغتنم میشماریم تا نگاهی به رشته پرستاری در ایران بیندازیم؛ رشتهای با پیشینه رسمی از سال ۱۲۹۴ شمسی که امروز در مقاطع کارشی، ارشد و دکتری تخصصی تدریس میشود. حرفهای که نه تنها در بیمارستانها درخشید، بلکه در سنگرهای جنگ تحمیلی نیز قد علم کرد و ماندگار شد. پرستاران ایرانی با الگوگیری از حضرت زینب (س)، توانمندترین انسانها و همان ناجیان بیادعایی هستند که جان بر کف به کمک دیگران میشتابند.
پرستاری در نظام سلامت ترکیبی است از دانش تخصصی، مهارت بالینی، اخلاق حرفهای و هنر مراقبت. خدمات پرستاری ابعاد جسمی، روانی، اجتماعی و معنوی را در بر میگیرد. پرستاران به عنوان بزرگترین گروه نیروی انسانی در خط مقدم، نقشهایی چون مراقبت، آموزش، پیشگیری، پژوهش، مدیریت و حمایت از حقوق بیمار را بر عهده دارند.
تعریف رسمی پرستاری بنا بر نقشهی جامع پرستار ایرانی «ارتقاء سلامت، پیشگیری از بیماری، مراقبت از فرد بیمار یا ناتوان و افراد در حال احتضار» است. پرستاری فراتر از کمک به پزشک عمل میکند؛ او معلم و مشاور است، مراقبت جامع ارائه میدهد، هماهنگی و راهبری میکند و حتی در جایگاه درمانگر پرستاری ظاهر میشود.
همچنین هفت نقش کلیدی برای پرستاران تعریف شده است: پیشگیری، حمایتی، حفاظتی، پژوهشی، آموزشی، مدیریتی، مراقبتی و درمانی. این نقشها در پنج سطح خدمات شامل پیشگیری (ارتقای سلامت، پیشگیری اولیه، ثانویه و ثالثیه)، مراقبت بالینی، توانبخشی و مراقبت تسکینی ارائه میشود.
در ایران، آموزش پرستاری امروز در مقاطع کارشناسی (۴ ساله)، کارشناسی ارشد با ۱۲ رشته تخصصی از جمله مراقبتهای ویژه، اورژانس، سالمندی، روانپرستاری و مدیریت پرستاری، و نیز دکترای تخصصی (PhD) ارائه میشود. هماکنون ۱۹۱ دانشکده و گروه پرستاری شامل ۸۹ دانشگاه دولتی و ۱۰۲ دانشگاه آزاد در کشور به تربیت دانشجوی پرستاری اشتغال دارند.
شایستگیهای محوری پرستاری در سه حوزه خلاصه میشود: دانش تخصصی موضوعی؛ مهارتهای بالینی و بهداشتی، آموزش و انتقال مفاهیم، راهبری و مدیریت، وکالت و حفاظت از حقوق بیمار؛ و بینش و رفتار شامل شایستگیهای معنوی و اخلاقی، انگیزه، خلاقیت و نوآوری.
شایان ذکر است سازمان جهانی بهداشت تأکید کرده است که پرستاران زمانی بیشترین تأثیر را بر بهبود زندگی افراد دارند که به درستی توانمند شده باشند. این توانمندسازی نیازمند تغییرات ساختاری، شرایط کاری مناسب، آموزش مستمر و مشارکت پرستاران در تصمیمسازیهای کلان است. همچنین ارائه مراقبتهای اولیه مورد اعتماد و شخصمحور توسط پرستاران توانمند، میتواند سیستمهای سلامت را متحول کرده و بزرگترین چالشهای سلامت جهان را حل کند.
